पुणे: ‘अ वुमन ऑर नॉट टू बी’ जागतिक रंगभूमीवरील सर्वात प्रतिष्ठित व्यक्तिरेखा घेऊन शांतपणे आपल्या पायाखालची जमीन सरकवते. शेक्सपियरचे हॅम्लेट, ज्याला छळलेल्या अलौकिक बुद्धिमत्तेचे अंतिम पोर्ट्रेट म्हणून प्रदीर्घ काळ साजरे केले जाते, त्याची येथे “प्रिन्सेस हॅम्लेट” म्हणून पुनर्कल्पना केली जाते – एक तरुण स्त्री जिचे दु:ख सहन केले जात नाही, जिच्या रागावर प्रश्नचिन्ह उभे केले जाते आणि जिच्या निवडी पुरुषांवर लादलेल्या अपेक्षांपेक्षा खूप वेगळ्या अपेक्षांनी आकारल्या जातात.तामिळनाडू-आधारित आदिशक्ती थिएटर कंपनीद्वारे 24 आणि 25 जानेवारी रोजी पुण्यात द बॉक्स येथे रंगविले जाणार आहे, हे उत्पादन क्लासिक पुनरुज्जीवन म्हणून नव्हे तर लिंग, शक्ती आणि भावनिक स्वातंत्र्याबद्दल जिवंत युक्तिवाद म्हणून हॅम्लेटकडे जाईल. विनय कुमार दिग्दर्शित, नाटकाची सुरुवात भ्रामकपणे साध्या चिथावणीने होते: हॅम्लेट स्त्री असती तर? कुमार म्हणतात, “विशेषाधिकारप्राप्त राग ही कथाकारांची खूप आवडीची थीम आहे.” “उत्कृष्ट साहित्याच्या भव्यतेच्या खाली अनेकदा अशा पुरुषांची शंकास्पद नैतिकता असते ज्यांचे दोष तेजस्वी म्हणून साजरे केले जातात. शतकानुशतके, हॅम्लेटने या आदर्शाला मूर्त रूप दिले आहे – जटिलता आणि दुःखाचे प्रतीक. तरीही, लिंग समानतेच्या समकालीन लेन्सद्वारे, तो अस्थिर, आत्ममग्न आणि अनियंत्रित पुरुष विशेषाधिकारांमध्ये अडकलेला म्हणून उदयास येतो.” या समकालीन पुनर्कल्पनामध्ये, प्रिन्सेस हॅम्लेट ही 20 वर्षांची महाविद्यालयीन विद्यार्थिनी आहे जिला मंगा आणि ॲनिमे आवडतात आणि मार्शल आर्ट्सचा सराव करते. जेव्हा ती घरी परतते तेव्हा तिच्या आईची हत्या झाल्याचे आणि तिच्या काकूने तिच्या वडिलांशी लग्न केल्याचे तिचे जग उद्ध्वस्त होते. मूळ कथानकाचा धक्का कायम असतानाच भावनिक सूचना सरकल्या आहेत. या आवृत्तीत, आईचे भूत रक्त मागवत नाही; त्याऐवजी, ती सावधगिरी, शिक्षण आणि स्व-संरक्षणाचा आग्रह करते. हा बदल समाज शोकांशी कसा वागतो यामधील अंतर्निहित दुहेरी मानके उघड करतो. कोणाला बदला घेण्याची परवानगी आहे आणि कोण शांतपणे सहन करणे अपेक्षित आहे असा प्रश्न शेक्सपियरच्या मूळ कमानापासून दूर जातो. “जर बदला घेणे हा आघात बंद करण्याचा एक प्रकार आहे, तर तो बंद प्रत्येक लिंगासाठी उपलब्ध आहे की फक्त पुरुषांसाठी?” कुमार विचारतो. “प्रिन्सेस हॅम्लेटच्या प्रवासाद्वारे, आम्ही पुरुष विशेषाधिकाराच्या नैतिकतेचा सामना करतो, विषारी पुरुषत्वाचा गौरव आणि स्त्रियांना त्यांच्या स्वतःच्या अस्तित्वाच्या संघर्षात भावनिक स्वातंत्र्याच्या मर्यादांचा सामना करतो.” जे समोर येते ते नाटकाचा नकार नसून त्याच्या नैतिक केंद्राची मूलगामी पुनर्रचना आहे. कुमार नोंदवतात की – इथन हॉकच्या हॅम्लेटच्या कॉर्पोरेट कॉरिडॉरपासून ते लायन किंगच्या प्राण्यांच्या साम्राज्यापर्यंत – असंख्य पुनर्व्याख्या असूनही – “टकटक” पुरुष, वीर आणि आत्म-विनाशकारी राहते. “विषारी पुरुषत्वाचा हा कायमचा आकर्षण आपल्याला भावना आणि सामर्थ्य कसे समजून घेतो ते आकार देत राहते,” तो म्हणाला. हे नाटक दुःखाच्या मानसशास्त्राच्या दीर्घकालीन संशोधनावर आधारित आहे, ज्यामध्ये तोटा मनाइतकाच शरीरात कसा बसतो हे तपासते. फ्रॉइड, जंग, मेलानी क्लेन आणि हॅना सेगल, अ वुमन ऑर नॉट टू बी यांच्या सिद्धांतांवरून रेखाचित्रे आत्म-विध्वंसक आवेग आणि संरक्षण यंत्रणा एक्सप्लोर करतात जे शोकाच्या मानवी अनुभवाची व्याख्या करतात.
✍🏻मुख्य संपादक – विलास तारे
